Gepubliceerd op: 10 mei 2026

Autisme, vrouwen en een late diagnose

Vrouwen met autisme krijgen vaak pas op latere leeftijd een diagnose. Hoe komt dat, en wat zijn de gevolgen daarvan? SAM-app-stagiaire Celina (foto) schreef hierover een mooi en toegankelijk stuk op basis van wetenschappelijke literatuur. Het artikel is nu ook op onze website te lezen.

Mannen vs vrouwen?

Gezondheidszorg bij vrouwen is helaas nog steeds een onderbelicht onderwerp. Veel onderzoek is alleen gedaan bij mannen en daardoor niet altijd even goed toepasbaar op een vrouwenlichaam. Bij kennis van en onderzoek naar autisme is dat niet anders. Tot voor kort dacht men dat autisme tot wel vier keer vaker voorkwam bij jongens en mannen dan bij meisjes en vrouwen. Recent onderzoek uit Zweden laat echter zien dat dit niet klopt: na het 20e levensjaar lijkt het verschil in aantal diagnoses autisme voor mannen en vrouwen meer gelijk op te lopen tot zelfs weg te vallen.

Late diagnose

Toch krijgen meisjes en vrouwen nog steeds vaak pas op latere leeftijd een diagnose autisme. Hoe komt dat? Op dit vlak is nog veel onderzoek nodig, maar een aantal mogelijke factoren die bijdragen aan een latere diagnose bij meisjes en vrouwen zijn onder andere:

Verschil in sociale verwachtingen

Mogelijk speelt een verschil in sociale verwachtingen een rol. Van meisjes wordt maatschappelijk gezien meer sociaal gedrag verwacht dan bij jongens en meisjes leren daarom van jongs af aan wat wel of niet gewenst gedrag is. Meisjes en vrouwen maskeren vaker hun autisme om te voldoen aan deze sociale verwachtingen. Meisjes lijken beter in staat om gewenst gedrag te imiteren en zichzelf trucjes aan te leren in sociale situaties, denk bijvoorbeeld aan standaardzinnetjes in een gesprek of bewust oogcontact maken. Het lijkt dan ook alsof meisjes sociaal en communicatief zo vaardig zijn dat autisme over het hoofd wordt gezien, terwijl dit eigenlijk maskeren is. Ook teruggetrokken gedrag of het niet maken van oogcontact wordt bij meisjes vaker gezien als ‘gewoon’ verlegenheid of angst.

Dat het vele maskeren leidt tot vermoeidheid en andere stress gerelateerde klachten, wordt dan toegeschreven aan een andere oorzaak en niet aan mogelijk autisme. Bij jonge kinderen worden signalen bijvoorbeeld soms gezien als verlegenheid, angst of hechtingsproblemen.

Vriendschappen en relaties

Door het maskeren en aangeleerd gedrag, lijken meisjes ook beter in staat om vriendschappen te sluiten. Wat men daarbij echter vaak over het hoofd ziet, is dat dit vaak vriendschappen met jongere kinderen zijn en dat de vriendschap niet altijd even wederkerig is. Meisjes lijken dan wel bij een groepje te horen, maar tegelijkertijd voelen ze geen aansluiting. De vriendschappen zijn oppervlakkig of juist erg claimend. Iets wat aan de buitenkant niet zichtbaar is maar wel voor veel stress zorgt.

Vaak kosten deze vriendschappen vrouwen met autisme ook enorm veel energie door het continue maskeren en hebben ze daarna veel hersteltijd nodig. Hoe ouder meisjes en vrouwen worden, hoe beter ze leren om te maskeren in vriendschappen en relaties. Tegelijkertijd kost dit vaak meer energie en kan het moeilijker worden om een vriendschap of relatie vol te houden. Vrouwen voelen zich vaker eenzaam in vriendschappen en sociale activiteiten kunnen veel energie kosten, maar wederom wordt dit vaker toegeschreven aan andere oorzaken.

Stereotype patronen in interesses

Het stereotype beeld van een mannelijke autist: de IT-er, de obsessie met dinosauriërs, getallen of treintjes. Inmiddels weten we dat dit beeld een heel stuk genuanceerder ligt. Bij meisjes en vrouwen echter wordt ook dit aspect veel over het hoofd gezien. Wanneer een meisje een fascinatie heeft voor iets, zijn dit vaak minder opvallende dingen of meer maatschappelijk geaccepteerde dingen, bijvoorbeeld prinsessen of dieren, waardoor ook dit minder snel wordt herkend of wordt gezien als normaal. Ook als volwassen vrouwen een bepaalde fascinatie hebben of zich vol overgave op een onderwerp storten, zijn dit vaker onderwerpen die niet als ‘stereotype autisme’ gezien worden en daarom bij diagnostiek minder worden herkend.

Hetzelfde geldt voor ‘stimmen’ waarbij iemand repeterende bewegingen maakt om rust te creëren, bijvoorbeeld met een fidget toy. Maar wanneer vrouwen stimmen door te haken, breien, doodlen of knutselen wordt dit gezien als volkomen normaal en geaccepteerd gedrag.

Sensorische over- en ondergevoeligheid

Onderzoek bij volwassen vrouwen met autisme laat zien dat vrouwen net zoveel of zelfs meer problemen met het verwerken van prikkels ervaren als mannen, wat veel stress oplevert. Echter, wederom weten meisjes en vrouwen dit vaker te maskeren, vaak ook onder druk van sociale verwachtingen, waardoor dit minder opvalt.

Bijkomende problemen

Bij meisjes en vrouwen met autisme komen vaker ook andere problemen voor, zoals angst- en stemmingsklachten of eetstoornissen. De klachten die vrouwen ervaren worden vaker geschaard onder een persoonlijkheidsstoornis, depressieve stoornis of angststoornis, welke ook allemaal overlap kunnen vertonen met de klachten die men door autisme ervaart. Mogelijk komt dit omdat meisjes en vrouwen vaker internaliserend gedrag vertonen, zoals piekeren, somberheid en teruggetrokkenheid. Jongens daarentegen vertonen vaker externaliserend gedrag waardoor ze eerder (vaak negatief) opvallen.

Ook lijkt het erop dat meisjes en vrouwen met autisme een groter risico lopen op het ervaren van geweld en daarmee meer kans op het ontwikkelen van trauma.

Eten

Vrouwen met autisme lijken vaker problemen met eten te ervaren dan vrouwen zonder autisme. Dat kunnen problemen zijn met bijvoorbeeld de structuur van bepaalde etenswaren of een eetstoornis zoals anorexia nervosa of boulimia nervosa. In deze situaties wordt vaker  alleen de eetstoornis gezien (en behandeld) en niet dat er mogelijk ook autisme een rol kan spelen.

Vrouwen met een migratieachtergrond en/of vrouwen van kleur

Het blijkt dat bij mensen met een migratieachtergrond of mensen van kleur autisme ook vaker over het hoofd wordt gezien. Mogelijk door het stereotype beeld dat van autisme bestaat als de witte autistische man. Mogelijk ook doordat klachten van mensen met een migratieachtergrond worden gezien in het licht van migratie als een life changing event, al dan niet gepaarde gaande met trauma. En misschien ook omdat klachten of bepaald gedrag onder een andere cultuur worden geschaard.

Voor vrouwen met een migratieachtergrond of vrouwen van kleur geldt hier een dubbele blinde vlek: én ze zijn vrouw én ze hebben een niet Nederlandse achtergrond. Dat maakt dat bij diagnostiek bij deze vrouwen nog vaker autisme over het hoofd wordt gezien.

Gevolgen late diagnostiek

De eenzaamheid van meisjes en vrouwen met autisme en het gevoel nergens bij te horen, samen met de vermoeidheid door het vele maskeren en sensorische over- en ondergevoeligheid, maken echter dat vrouwen vaker te kampen hebben met gevoelens van somberheid, (overmatig) piekeren en burn out en lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, slecht slapen, hormonale klachten enz. Eenmaal bij een huisarts of mentale gezondheidszorg professional, ziet men bij vrouwen vaker alleen de somberheid, de burn out of de angststoornis en niet autisme als mogelijke oorzaak. Soms hebben vrouwen al een heel ggz traject doorlopen met behandelingen voor angst, depressie, persoonlijkheidsproblematiek, zonder dat deze echt geholpen hebben omdat autisme over het hoofd gezien wordt.

Wanneer vrouwen op latere leeftijd pas een diagnose autisme krijgen, hebben ze er vaak al een leven lang maskeren op zitten. Sommige vrouwen maskeren en imiteren het sociale gedrag van anderen zoveel, dat ze onderweg zichzelf zijn kwijtgeraakt: wie ben je nog zonder het maskeren? Behandelaren zijn hier vaak niet van op de hoogte, terwijl het wel een belangrijk punt is om rekening mee te houden, het startpunt van een behandeling of begeleiding bij een tien jarig jongetje is immers anders dan bij een 35-jarige vrouw. Ook heeft een behandelaar vaker te maken met zowel het behandelen van bijvoorbeeld een depressie als ook autisme. Dat vraagt specifieke kennis van zaken van de behandelaar en het mogelijk moeten aanpassen van een behandeling.

Meer onderzoek naar meisjes en vrouwen met autisme is daarom hard nodig!

Wat kun je zelf doen?

Neem je eigen klachten serieus en kaart autisme als mogelijke oorzaak aan bij huisarts en/of andere professionals. Online kun je veel betrouwbare informatie vinden bij bijvoorbeeld Female Autism Network Netherlands: www.fann-autisme.nl. Annelies Spek is een van de autoriteiten op het gebied van vrouwen met autisme in Nederland en heeft betrouwbare informatie op haar website: https://www.anneliesspek.nl/vrouwen-met-autisme-artikelen/, of kijk bij de Nederlandse Vereniging voor Autisme: https://www.autisme.nl/over-autisme/doelgroepen/vrouwen/ .

Voor Engelstalige informatie kun je kijken op: https://www.autism.org.uk/advice-and-guidance/identity/autistic-women-and-girls of op https://aane.org/autism-info-faqs/library/autism-women-and-girls/ .

Herkenning bij andere meisjes en vrouwen kan heel fijn zijn. Je voelt je minder eenzaam, hoeft minder uit te leggen en minder te maskeren. Regionale afdelingen van de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) hebben soms een vrouwengroep die samen vrijblijvend afspreken. Informeer hiervoor bij jouw regionale afdeling van de NVA.

Of kijk voor Engelstalige support: https://autism.org.uk/advice-and-guidance/help-and-support .

Mama Vita is een landelijke vereniging, opgericht door en voor moeders van kinderen met autisme, waaronder ook veel moeders met zelf autisme. Mama Vita biedt in meerdere regio’s in Nederland een netwerk en ontmoetingsplek en organiseert ook regelmatig kennisbijeenkomsten en activiteiten. Kijk bijvoorbeeld op www.mamavita.nl.

Probeer uit te zoeken wat bij jou past om te kunnen ontspannen en ontprikkelen. Dat kunnen ontspanningsoefeningen in de SAM app zijn, het luisteren naar podcasts en ervaringsverhalen, yoga of hardlopen of jezelf terugtrekken met een boek of iets anders dat bij jou past. Lees je graag romans over autisme, kijk dan eens naar de Zondagskind trilogie van Judith Visser, gebaseerd op haar eigen leven als opgroeiend meisje en vrouw met autisme. Meer boekentips kun je vinden op: https://www.autisme.nl/over-autisme/levensfases/autisme-bij-volwassenen/tips-en-links/boeken-volwassenen/.

Engelstalige boeken zijn bijvoorbeeld Drama Queen van Sara Gibbs, Aspergergirls van Rudy Simone  en Odd Girl Out van Laura James. Meer Engelstalige bronnen kun je vinden op:  https://aane.org/autism-info-faqs/library/?_identity_post=women .

En…

Vergeet niet dat er ook veel sterke kanten zijn aan autisme. Autistische vrouwen zijn vaak sterk op het gebied van creativiteit, observeren, analytisch denken en redeneren en het steun bieden aan elkaar, bijvoorbeeld in lotgenotengroepen. Ze hebben oog voor detail en zijn nauwkeurig en beschikken vaak over een flinke portie focus en doorzettingsvermogen. Vrouwen met autisme hebben vaak een sterk rechtvaardigheidsgevoel en zoeken diepgang en authenticiteit in plaats van oppervlakkigheid. Ze zijn eerlijk en doen niet mee aan sociale spelletjes (denk aan bijvoorbeeld roddelen). In vriendschappen en relaties zijn ze heel loyaal.

Denk bijvoorbeeld aan onder andere deze vrouwen die hun kwaliteiten inzetten in werk, creativiteit en wetenschap:

Deze lijst is natuurlijk lang niet compleet!

 

Bronnen:

Asperger/Autism Network. (z.d.). Library: Women and autism. https://aane.org/autism-info-faqs/library/?_identity_post=women

Bargiela, S., Steward, R., & Mandy, W. (2016). The Experiences of Late-diagnosed Women with Autism Spectrum Conditions: An Investigation of the Female Autism Phenotype. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46(10), 3281-3294. https://doi.org/10.1007/s10803-016-2872-8

Blijd-Hoogewys, E. M. A. (2022). Verstopt in de klas: Hoe autisme bij meisjes nog vaak gemist wordt. Caleidoscoop, 2. https://blijd-hoogewys.com/wp-content/uploads/2022/06/verstopt-in-de-klas_hoe-autisme-bij-meisjes-nog-vaak-gemist-wordt.pdf

Buruma, M. E., Boeve-van Sleeuwen, E. A. M., & Blijd-Hoogewys, E. M. A. (2023). Meisjes met een subtieler autismebeeld: Casusbeschrijvingen. Tijdschrift voor Psychiatrie, 65(1), 16–21.

Cooke, K., Ridgway, K., Pecora, L. et al. Gender Differences in the Prevalence of Autistic Experiences of Interpersonal Violence: A Mixed Methods Systematic Review and Meta-Analysis. Rev J Autism Dev Disord (2025). https://doi.org/10.1007/s40489-025-00498-x

FANN Autisme. (z.d.). FANN Autisme. https://www.fann-autisme.nl/

Hull, L., Petrides, K. V., & Mandy, W. (2020). The Female Autism Phenotype and Camouflaging: A Narrative Review. Review Journal of Autism and Developmental Disorders, 7(4), 306-317. https://doi.org/10.1007/s40489-020-00197-9

In ’t Velt, J. M., & Mol, A. J. J. (2008). Normaal tot hoogbegaafde vrouwen met een autismespectrumstoornis: Niet begrepen? Niet herkend! Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme.

Ketelaars, M. P., In ’t Velt, A., Mol, A. J. J., Swaab, H., & Van Rijn, S. (2016). Emotion recognition and alexithymia in high functioning females with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 21, 51–60.

Ketelaars, M. P., In ’t Velt, A., Mol, A. J. J., Swaab, H., Bodrij, F., & Van Rijn, S. (2017). Social attention and empathy in high functioning women with autism spectrum disorders. Research in Developmental Disabilities, 64, 78–86.

Kristjánsson, K., & Lúðvíksdóttir, B. (Directors). (2019). Seeing the unseen [Documentary]. IMDb. https://www.imdb.com/title/tt10325030/

La Poutré, I. R. (z.d.). Inside Aut [Documentaire]. Isabelle Renate la Poutré. https://www.isabellerenate.nl/inside-aut/

Lockwood Estrin, G., Milner, V., Spain, D., Happé, F., & Colvert, E. (2021). Barriers to Autism Spectrum Disorder Diagnosis for Young Women and Girls: A Systematic Review. Review Journal of Autism and Developmental Disorders, 8(4), 454-470. https://doi.org/10.1007/s40489-020-00225-8

Mama Vita. (z.d.). Mama Vita. https://www.mamavita.nl/

National Autistic Society. (z.d.). Help and support. https://www.autism.org.uk/advice-and-guidance/help-and-support

Nederlandse Vereniging voor Autisme. (z.d.). Boeken voor volwassenen. https://www.autisme.nl/over-autisme/levensfases/autisme-bij-volwassenen/tips-en-links/boeken-volwassenen/

Nederlandse Vereniging voor Autisme. (z.d.). Vrouwen. https://www.autisme.nl/over-autisme/doelgroepen/vrouwen/

Rynkiewicz, A., Schuller, B., Marchi, E., Piana, S., Camurri, A., Lassalle, A., & Baron-Cohen, S. (2016). An investigation of the ‘female camouflage effect’ in autism using a computerized ADOS-2 and a test of sex/gender differences. Molecular Autism, 7(1), 10. https://doi.org/10.1186/s13229-016-0073-0

Spek, A. (2013). ASS bij meisjes en vrouwen. Wetenschappelijk tijdschrift autisme. https://www.anneliesspek.nl/wp-content/uploads/2018/03/WTA-ASS-bij-meisjes-en-vrouwen-1.pdf

Spek, A. (2013). ASS bij vrouwen. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. https://www.anneliesspek.nl/wp-content/uploads/2018/03/ASS-bij-vrouwen-tijdschr-geneeskunde.pdf

Wynell-Mayow, I. (Director). (2023). The secret world of autistic women and girls [Documentary]. SBS On Demand. https://www.sbs.com.au/ondemand/tv-program/the-secret-world-of-autistic-women-and-girls/2317826627597

Deel dit verhaal